Βιβλιοθήκες

 

 

Το βιβλίο των βιβλίων

Μια συλλογή με αναφορές διάσημων λογοτεχνών στις βιβλιοθήκες

Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΣΙΑΦΚΟΥ

 

Τι κοινό μπορεί να έχει ο Ανδρέας Εμπειρίκος με τον Ιούλιο Βερν, ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες με τον Ουμπέρτο Εκο και οι τέσσερίς τους με τον Εμμανουήλ Ροΐδη και τον Γουόλτ Ντίσνεϊ;

Όλοι, κάποια στιγμή, όπως και πολλοί άλλοι, έγραψαν με πάθος για τις βιβλιοθήκες, όπως αποδεικνύεται στο βιβλίο με τον τίτλο -τι άλλο: «Περί βιβλιοθηκών» (εκδόσεις «Άγρα»).

«Πρόκειται για μια βιβλιοφιλιική και παιγνιώδη ανθολογία. Με κανέναν τρόπο δεν αποζητάμε την πληρότητα. Τα κείμενα που επιλέχτηκαν συνδέονται μεταξύ τους με πολλούς τρόπους και συχνά, άμεσα ή έμμεσα, το ένα παραπέμπει στο άλλο», ξεκαθαρίζει στον πρόλογο ο εκδότης Σταύρος Πετσόπουλος, ο οποίος προφανώς είχε την ιδέα της πρωτότυπης αυτής ανθολόγησης.

Και έτσι από τις πρώτες κιόλας σελίδες βρίσκουμε τις εκλεκτικές συγγένειες, όταν π.χ. διαβάζουμε στο απόσπασμα από τον «Ναυτίλο» του Βερν σε καθαρεύουσα τον διάλογο ανάμεσα στον καθηγητή Αρονάξ και τον πλοίαρχο Νέμο σε μετάφραση του 1894 από τον Αλέξανδρο Σκαλίδα, όπου αφού ο Αρονάξ περιηγείται στους 12.000 τόμους του ευχαριστεί τον Νέμο «διότι εθέσατε την βιβλιοθήκη ταύτην εις την διάθεσίν μου. Υπάρχουσιν εδώ θησαυροί επιστήμης, και θα επωφεληθώ εξ αυτών». Και ο πλοίαρχος απαντά πως ''Η αίθουσα είναι ωσαύτως και καπνιστήριον''».

* Το παραπάνω απόσπασμα ταιριάζει με την περιγραφή της βιβλιοθήκης του «Μεγάλου Ανατολικού» του Εμπειρίκου, όπου εισέρχεται ο ελβετός ιατροφιλόσοφος Χανς Έντελμαν (αφού κάπνισε ένα πούρο στο κατάστρωμα). Εκεί θα περιηγηθεί τον πλούτο των βιβλίων, αλλά και θα εκπλαγεί ευχάριστα όταν ανακαλύψει ότι «εις το τελευταίον ράφι του τμήματος τούτου της βιβλιοθήκης διέκρινε πολλά εκ των μεγαλυτέρων και πλέον περιφήμων ερωτικών ή ερωτογραφικών έργων, εξ εκείνων που πολύ σπανίως συναντά κανείς εις βιβλιοθήκας προοριζομένας για το ευρύ κοινόν».

* Ο Μπόρχες με τη σειρά του αφήνει τη φαντασία του να οργιάσει περιγράφοντας τη «Βιβλιοθήκη της Βαβέλ», που τη φαντάζεται ως «το σύμπαν από ένα ακαθόριστο και ίσως άπειρο αριθμό εξαγωνικών στοών, με τεράστιους αεραγωγούς στη μέση, περιφραγμένους με πολύ χαμηλά κάγκελα. Είκοσι μεγάλα ερμάρια καλύπτουν όλες τις πλευρές. Το ύψος τους, που φτάνει ως την οροφή, είναι ελάχιστα μεγαλύτερο από το ύψος ενός μέσου βιβλιοθηκαρίου».

* Ο Έκο ξεκινά το περίφημο κείμενό του για την ιδανική βιβλιοθήκη τσιτάροντας τον Μπόρχες και τη «Βιβλιοθήκη της Βαβέλ», αλλά κλείνοντας το μάτι και προς τον Εμπειρίκο όταν φαντάζεται την ιδανική βιβλιοθήκη ως χώρο και για ερωτική συνεύρεση. Περιγράφει τις βιβλιοθήκες που αγαπάει και δίνει τη συνταγή του τέλειου ως προς την ταξινόμηση, τη θέση του ιδρύματος και την κοινωνική συμπεριφορά του, αναρωτιέται δε αν θα μπορέσει ποτέ να γίνει η ουτοπία πραγματικότητα.

* Ανορθόδοξα και με μεγάλες δόσεις σουρεαλισμού, για την τέχνη και τον τρόπο τακτοποίησης των βιβλίων μέσα στο σπίτι, γράφει ο Ζακ Περέ. Φτάνει στο σημείο να εξετάσει και τι άλλο μπορεί να τοποθετηθεί σε μια βιβλιοθήκη, προσθέτοντας στα τετριμμένα (φωτογραφίες κ.λπ.) τα φακελάκια με... αλάτι και πιπέρι που ξέμειναν από κάποιο αεροπορικό ταξίδι.

* Ο Βάλτερ Μπένζαμιν αναφέρεται στους συλλέκτες και με τίτλο «Αποσυσκευάζω τη βιβλιοθήκη μου» ισχυρίζεται πως γι' αυτούς μοίρα έχουν μάλλον τα αντίτυπα παρά τα βιβλία. Αφού «ο γνήσιος συλλέκτης θεωρεί ως αναγέννηση ενός παλαιού βιβλίου την απόκτησή του».

* Ο Ανρί Μεσονίκ βλέπει τη βιβλιοθήκη από μόνη της ως ένα «οπτικό αφήγημα» αλλά και ως «συσσωρευμένο χρόνο». Κι ακόμα ορίζει πως «από τον τρόπο που μπορείς να χάσεις τον εαυτό σου σε μια βιβλιοθήκη, διαισθάνεσαι πως θα τον επανεύρεις».

* Από ένα βιβλίο για τα βιβλία δεν θα μπορούσαν να λείψουν και οι άνθρωποι-βιβλία, όπως τους περιγράφει ο Ρέι Μπράντμπουρι στο «Φαρενάιτ 451». Σ' αυτή ακριβώς τη θερμοκρασία ένα βιβλίο πιάνει φωτιά και καίγεται, όπως ακριβώς συμβαίνει σε μια εφιαλτική μελλοντική κοινωνία, όπου το κράτος τα έχει απαγορεύσει κι έτσι ο μόνος τρόπος για να εξακολουθήσουν να υπάρχουν είναι η αποστήθισή τους.

* Στο «Περί βιβλιοθηκών» γίνεται εξαιρετικό φινάλε με την «Εθνική Βιβλιοθήκη εν έτει 1880» του αρμοδιότερου να μιλήσει γι' αυτήν Εμμανουήλ Ροΐδη. Όντως διατέλεσε έφορός της από το 1880 ως το 1903, πλουτίζοντάς την κατά 100.000 βιβλία και σώζοντας και συγκεντρώνοντας περί τα 1.500 μεσαιωνικά και άλλα χειρόγραφα.

* Ο τόμος θα κλείσει χαριτωμένα με Γουόλτ Ντίσνεϊ και ένα καρτούν σχετικό με τη βιβλιοθήκη του θείου Σκρουτζ. *

Η βιβλιοθήκη ως ουτοπία, η βιβλιοθήκη ως τόπος ερωτικών συνευρέσεων, η βιβλιοθήκη ως καπνιστήριο, ως τόπος οργάνωσης φόνων, η βιβλιοθήκη ως εχθρός του αναγνώστη, η βιβλιοθήκη που τρελαίνει τον ορθολογικό ταξιθέτη, η βιβλιοθήκη του βιβλιόφιλου, η βιβλιοθήκη ως μνήμη και ως τόπος ανευρέσεως θησαυρών…

 

Μιλώντας για βιβλιοθήκες δεν μπορεί κανείς να μην σταθεί ξεχωριστά στον μεγάλο αργεντινό συγγραφέα, τον Μπόρχες

Borges, Jorge Luis, Ο φύλακας των βιβλίων 
 

«Εδώ είν’ οι κήποι, οι ναοί και η αιτία που υπάρχουν οι ναοί 
η μουσική που πρέπει, τα λόγια τα σωστά, 
τα εξηντατέσσερα εξάγραμμα, 
τελετουργίες – η μοναδική σοφία 
που το Στερέωμα παραχωρεί στους ανθρώπους, 
η εξουσία εκείνου του αυτοκράτορα 
που αντανακλούσε τη γαλήνη του στον κόσμο – τον 
καθρέπτη του, 
έτσι που να καρπίσουν τα χωράφια 
και να μην ξεχειλίσουν τα ποτάμια από τις όχθες τους, 
ο πληγωμένος μονόκερος, 
που ξαναγύρισε για να σημάνει το τέλος, 
οι μυστικοί αιώνιοι νόμοι, 
η αρμονία του κόσμου. 
Όλα αυτά ή η ανάμνηση τους, βρίσκονται εδώ 
μες στα βιβλία που φυλάω σ’ αυτόν τον πύργο.

Με λένε Χσιάγκ. Φυλάω τα βιβλία, 
που ίσως είναι και τα τελευταία. 
Γιατί ούτε για την Αυτοκρατορία ξέρουμε πια τίποτα. 
Ούτε και για τον Γιό του Ουρανού. 
Εδώ είναι, στα ράφια ψηλά, 
την ίδια ώρα μακρινά και κοντινά, 
κρυφά και φανερά, όπως τα άστρα. 
Εδώ είναι οι κήποι, οι ναοί» 

 Στο: Περί Βιβλιοθηκών, Αθήνα, Εκδ. Αγρα, 1993 (μετφρ. Δημ. Καλοκύρη)

 

Διαβάστε επίσης τα διηγήματά του: "Η βιβλιοθήκη της Βαβέλ" και "Το βιβλίο από άμμο" 

 

 

Χωριά του βιβλίου: μια ιστορία σχεδόν 50 ετών

 ...“τα χωριά του βιβλίου” στην Ευρώπη είναι μικρά χωριά με πληθώρα από βιβλιοπωλεία, με βιβλία σε ευκαιρία και οτιδήποτε έχει σχέση με το βιβλίο (βιβλιοδεσία, καλλιγραφία, εικονογράφηση). Τα χωριά αυτά απευθύνονται, σχεδόν όλο το χρόνο, σε βιβλιόφιλους, εύπορους ερασιτέχνες συλλέκτες αλλά και σε όσους αναζητούν φθηνότερες εκδόσεις, παιδικά βιβλία και καρτούν. Το πρώτο χωριό του είδους δημιουργήθηκε στη Μεγ. Βρετανία στο Hay-on-Wye to 1963 από έναν εκκεντρικό Οξφορδιανό βιβλιοπώλη, τον Richard Booth. Ακολούθησε το χωριό Redu στο Βέλγιο το 1984, που δέχεται πλέον 800 000 επισκέπτες τον χρόνο και διαθέτει 40 καταστήματα εκ των οποίων τα 22 είναι ειδικευμένα βιβλιοπωλεία με πολλά θέματα. Το επόμενο χωριό του βιβλίου έγινε στην Γαλλία, το 1987, στο μεσαιωνικό χωριό Becherel. Σήμερα, το ενδιαφέρον για αυτά τα μέρη έχει εξαπλωθεί σε όλη την Ευρώπη και μπορείτε να επισκεφθείτε 25 τέτοια χωριά, σε 10 χώρες. Κοινό χαρακτηριστικό τους είναι το τουριστικό δυναμικό που διαθέτουν είτε λόγω της γεωγραφικής τους θέσης και της φυσικής ομορφιάς της τοποθεσίας, είτε λόγω της ιστορίας τους και των μνημείων που υπάρχουν. Ένα επί πλέον κοινό στοιχείο τους είναι το γεγονός ότι ο πληθυσμός τους (και η ηλικία των μόνιμων κατοίκων) όπως και η οικονομική δραστηριότητα του τόπου ήταν σε απόλυτο μαρασμό πριν μετατραπούν σε χωριά για βιβλία.

Τίνος είναι η πρωτοβουλία δημιουργίας τέτοιων χωριών; Στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ιδιωτική. Για παράδειγμα μια ψυχαναλύτρια, μια μαία, μια διευθύντρια σχολείου, μια φοιτήτρια και ένας παλαιοπώλης, όλοι τους παθιασμένοι βιβλιόφιλοι Βρετανοί, βρίσκονται πίσω από την αναγέννηση μέσω των βιβλίων του χωριού Becherel της Γαλλίας. Εκεί, θα συναντήσετε σήμερα, εκτός από τους 750 μόνιμους κατοίκους του, έναν φούρνο, δυο κομμωτήρια και 18 βιβλιοπωλεία ειδικευμένα σε θέματα τέχνης και στα μεταχειρισμένα βιβλία. Οι πρωτοβουλίες αυτές με τον καιρό βρίσκουν και υποστήριξη από τις τοπικές αρχές που τις βλέπουν ως έναν τρόπο οικονομικής ανάκαμψης των περιοχών τους και έτσι συμβάλλουν στη διοργάνωση διαφόρων τακτικών εκδηλώσεων όπως φεστιβάλ γύρω από το βιβλίο.

Από ό,τι διαβάζω πάντως, αυτός ο ευαίσθητος τουρισμός έχει δώσει δείγματα γραφής: έχει επιτρέψει να παραμείνουν ανοιχτά δημοτικά σχολεία, έχει ενθαρρύνει την συντήρηση και ανακαίνιση κτηρίων με πολιτιστικό ενδιαφέρον, έχει προκαλέσε την αύξηση της αξίας της τοπικής ακίνητης περιουσίας, η οποία είχε εξανεμιστεί κατά την περίοδο του οικονομικού μαρασμού και τέλος έχει προσφέρει έναν καινούργιο τουριστικό προορισμό, ο οποίος φαίνεται να μην έχει επηρεαστεί σημαντικά από την ευρωπαϊκή οικονομική κρίση.

Η ερώτηση όμως παραμένει: διαβάζουν οι Έλληνες αρκετά ώστε να γοητευτούν από ένα τέτοιο εγχείρημα και να το στηρίξουν;

Φαίδρα Σίμιτσεκ

Μπορείτε να δείτε περισσότερα για τα χωριά του βιβλίου πατώντας στον παρακάτω σύνδεσμο:

https://aliceinbookworld.blogspot.gr/2013/02/blog-post_22.html

 

 

 

 

Η βιβλιοθήκη μου

Κάθε άνθρωπος που αγαπάει τα βιβλία σίγουρα φροντίζει να έχει μια πλούσια σε περιεχόμενο βιβλιοθήκη.

Κοιτάζοντας τη βιβλιοθήκη μου συνειδητοποίησα ότι έχω αρκετά βιβλία. Ένα μέρος της είναι, κατά τη γνώμη μου, ποιοτικό. Παρόλα αυτά απέχει από μια πλούσια βιβλιοθήκη. Έχω, για παράδειγμα, αρκετές εγκυκλοπαίδειες πάνω σε διάφορα θέματα αλλά δεν θα με πείραζε να αποκτήσω ακόμα περισσότερες. Οι εγκυκλοπαίδειες προσφέρουν γνώσεις που μας είναι απαραίτητες. Βέβαια, με την πρόοδο της τεχνολογίας, οι άνθρωποι έχουν στραφεί στις ηλεκτρονικές εγκυκλοπαίδειες, οι οποίες δεν είναι πάντα αξιόπιστες. Επίσης, έχω πολλά παραμύθια και παιδικά βιβλία τα οποία ξεφυλλίζω και ξαναδιαβάζω κάποια βράδια. Τις τριλογίες τις τοποθετώ σε ένα ξεχωριστό ράφι, καθώς δεν είναι όλες συμπληρωμένες. Από κλασικούς συγγραφείς έχω ορισμένους, όπως Βερν, Ουγκώ, Σαίξπηρ αλλά επιθυμώ να αποκτήσω πολλούς περισσότερους. Θα ήθελα βιβλία των Ντίκενς, Τουαίν και Άντερσεν. Ελπίζω μεγαλώνοντας να αποκτήσω τους κλασικούς που μου λείπουν.

Ένα από τα όνειρά μου είναι να αποκτήσω μια πλούσια και ποιοτική βιβλιοθήκη και πιστεύω ότι θα τα καταφέρω.

Δήμητρα Νικολοπούλου